«عید قربان» نقطه تلاقی ایمان و هنر ایرانی؛ فرشتگانی که رحمت می‌آورند عید قربان برای هنرمند ایرانی، فراتر از یک واقعه تاریخی، آزمونی وجودی میان غریزه و شهود است؛ تجلی لحظه‌ای که در برابر نور رضا از حرکت بازمی‌ماند و هنر، روایتگرِ عبور از منیت به سوی حق می‌شود.
به گزارش خبرنگار مهر، عید قربان در میان هنرمندان ایرانی، فراتر از یک مناسبت تقویمی، به عنوان یک «موقعیت وجودی» و «آزمون بزرگ بشری» شناخته می‌شود. هنرمندان در رشته‌های مختلف، این واقعه را به مثابه مرزی میان غریزه انسانی یعنی «دلبستگی به فرزند» و شهود الهی یعنی «تسلیم در برابر حق» می‌بینند.
عید قربان به عنوان یکی از شورانگیزترین نقاط تلاقی «ایمان» و «هنر»، همواره بستری فرخنده برای خلق آثار ماندگار در تاریخ هنرهای تجسمی ایران بوده است. هنرمندان ایرانی با بهره‌گیری از نمادهای قدسی، نه تنها به بازخوانی عید قربان پرداخته‌اند، بلکه مفاهیم عمیقی چون تسلیم، ایثار و شهود را در کالبد فرم و رنگ دمیده‌اند.
هنرمندان ایرانی عید قربان را نماد عبور از «منیت» به «حق» می‌دانند. در بسیاری از آثار معاصر، هنرمند تلاش نمی‌کند که دقیقاً لحظه ذبح را نشان دهد، بلکه «نور» و «رهایی» پس از تسلیم را به تصویر می‌کشد. برای هنرمند ایرانی، این عید فرصتی است تا مفهوم «قربانی کردن تعلقات» را به نقد مدرنیته و مصرف‌گرایی گره بزند.
در ادامه مروری بر آثار چند هنرمند برجسته که تابلوها و آثار تجسمی با مضمون عید قربان خلق کرده‌اند، داریم.
زنده‌یاد محمود فرشچیان هنرمند نگارگر برجسته ایرانی، نمونه‌ای از هنرمندانی است که در آثار مختلف خود به مفاهیم توحیدی می‌پردازد، همواره از نمادهای ابراهیمی بهره برده است. در نگاه او و شاگردانش، خطوط منحنی و دورانی در صحنه قربانی، نشان‌دهنده طواف وجودی حضرت اسماعیل به دور اراده الهی است. این هنرمند فقید ۲ تابلوی نگارگری مختص به عید قربان دارد؛ اولی «رمی جمره» (امتحان سخت) و دومی «آزمون سخت». در نگاه فرشچیان، صحنه قربانی یک صحنه خشونت‌آمیز نیست، بلکه یک «سلوک نوری» است. رنگ‌ها در آثار او پیرامون سر حضرت ابراهیم (ع) و حضرت اسماعیل به شکلی می‌چرخند که گویی تمام کائنات در حال طواف این فداکاری هستند. او از رنگ‌های لاجوردی و طلایی برای نشان دادن قداست این لحظه استفاده می‌کند.
تابلوی «رمی جمره» اثر محمود فرشچیان رمی جمره یکی از مناسک حج است که نماد دوری از شیطان، هوای نفس و نزدیکی به درگاه عبودیت به شمار می‌آید. این مفهوم، دست‌مایه خلق آثار هنری بسیاری قرار گرفته است که مهم‌ترین آنها، متعلق به زنده‌یاد محمود فرشچیان است. در این تابلو، حضرت ابراهیم (ع) فرزندش اسماعیل (ع) را در آغوش گرفته و در حال پرتاب سنگ به سوی شیطان است که نماد نفسانیت محسوب می‌شود. استاد فرشچیان این اثر نفیس نگارگری را در سال ۱۳۸۵ و با تکنیک اکریلیک خلق کرد. در ترکیب‌بندی و فرم این اثر، ترکیبات رنگی متنوعی به کار رفته که مهم‌ترین آنها، استفاده از تونالیته سبز به‌عنوان نماد پاکی و تقدس است.
«آزمون بزرگ» نیز صحنه قربانی شدن حضرت اسماعیل است که یکی از شاهکارهای فرشچیان است. این تابلو علاوه بر زیبایی ظاهری، از حیث معنوی نیز حائز اهمیت است. این اثر پس از ۷ ماه کار مداوم، سرانجام به اتمام می‌رسد و ماحصل آن، دیدگان هر بیننده‌ای را جلا می‌دهد. در این اثر، حضرت ابراهیم (ع) را در حین اجرای فرمان الهی و حضرت اسماعیل (ع) را نیز در حالتی که دستان و چشمانش بسته شده، تماشا می‌کنیم. در سمت و سوی دیگر تابلو، فرشتگان الهی به چشم می‌خورند که به تصویر کشیده شده‌اند و با ابلاغ پیام الهی به حضرت ابراهیم (ع) از او می‌خواهند که دست از قربانی کردن پسرش بکشد.
تابلوی «آزمون» اثر محمود فرشچیان در آثار هنرمندانی چون کاظم چلیپا و زنده‌یاد حبیب‌الله صادقی، عید قربان جایگاه ویژه‌ای در پیوند با مفهوم «شهادت» دارد. در آثار این هنرمندان، غالباً پیوندی میان واقعه ذبح حضرت اسماعیل و وقایع معاصر (مانند جنگ‌ها و فداکاری‌های اجتماعی) دیده می‌شود. آنها عید قربان را پیش‌درآمدی بر عاشورا می‌بینند و این پیوند در رنگ‌بندی‌های تند (قرمز و سبز) آثارشان کاملاً مشهود است.
همچنین، برخی هنرمندان مجسمه‌ساز، با ساختن احجام انتزاعی از «قوچ» یا «کارد» با متریال‌های سخت مثل آهن، سعی در نشان دادن صلبیت و سختی این آزمون الهی دارند.
از طرف دیگر، خوشنویسان ایرانی به ویژه در سبک‌های شکسته نستعلیق و ثلث، عباراتی همچون «فَدَیْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ» را به گونه‌ای ترسیم می‌کنند که فرم بصری کلمات، تداعی‌گر خضوع و بندگی باشد. در نقاشی‌خط‌های مدرن، هنرمندان با تکرار کلمه «قربان» در فرم‌های دایره‌ای، به مفهوم فنا فی‌الله و چرخش افلاک پیرامون اراده حق اشاره می‌کنند.
جایگاه عید قربان برای هنرمندان ایرانی، جایگاه «زیبایی‌شناسی تسلیم» است. آثار خلق شده در این حوزه معمولاً دارای ویژگی‌هایی چون «غلبه نور بر تاریکی آزمون»، «نمادگرایی» و «حماسه و عرفان» هستند.
هنرمندان ایرانی، چه در سبک سنتی و چه در سبک‌های مدرن و انقلابی، آثار درخشانی را با محوریت «آزمون ابراهیم (ع)» و «ذبح عظیم» خلق کرده‌اند. محمد زمان هنرمند نگارگر دوره صفوی و زندیه یکی از آنهاست؛ محمد زمان از پیشگامان سبک «فرنگی‌سازی» در نگارگری ایران است. او در یکی از مشهورترین آثار خود به موضوع قربانی کردن اسماعیل پرداخته است. او برای اولین بار عناصر طبیعت‌گرایانه غربی (سایه‌روشن و پرسپکتیو) را با مضامین قرآنی ترکیب کرد. در اثر او، چهره ابراهیم (ع) دارای وقار و حزن انسانی است و فرشته‌ای که قوچ را می‌آورد، در فضایی میان آسمان و زمین با ظرافتی خیره‌کننده ترسیم شده است. این کار تلاقی سنت نگارگری با نگاه واقع‌گرایانه است.
اثر نگارگری رضا بدرالسماء با موضوع عید قربان با عنوان «تسلیم» یکی از آثار شاخص اوست که در آن، هنرمند تلاش کرده است تا لحظه اوجِ تسلیم و رضا را با زبان فرم و رنگ تصویر کند. بدرالسماء در این تابلو، از ترکیب‌بندی دوار و عمودی استفاده کرده است. حضرت ابراهیم (ع) و اسماعیل (ع) در مرکزیت اثر قرار دارند، اما تمام عناصر دیگر (از فرشتگان گرفته تا کوه‌ها و ابرها) به گونه‌ای طراحی شده‌اند که نگاه مخاطب را از پایین به سمت بالا (آسمان و مبدأ وحی) هدایت می‌کنند.
تابلوی «تسلیم» اثر رضا بدرالسماء این نوع چیدمان، نشان‌دهنده عروج معنوی این پدر و پسر در پی این آزمون الهی است و هنرمند آگاهانه از نمایش هرگونه عنصر خشن یا دلهره‌آور پرهیز کرده است. در این اثر چهره حضرت اسماعیل در آرامشی عمیق قرار دارد که نشان‌دهنده رضایت او از فرمان خداست (یا اَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ). چهره حضرت ابراهیم، آمیزه‌ای از اقتدار پیامبرانه و بندگی محض است. در این اثر، چاقو، به جای آن‌که عنصری ترسناک باشد، در میان هاله‌ای از نور و در تعلیق قرار دارد تا نشان دهد اراده الهی برتر از قوانین مادی طبیعت است.
یکی از زیباترین بخش‌های اثر، نحوه ورود فرشته است که قوچ را برای قربانی می‌آورد. فرشتگان در آثار بدرالسماء معمولاً با رنگ‌های بسیار روشن، بال‌های رنگارنگ و فرم‌های اثیری و سیال طراحی می‌شوند که گویی از میان ابرها و نورهای الهی ظاهر شده‌اند.
در تابلوی عید قربان، حضور این فرشتگان تنها یک عنصر روایی برای آوردن قوچ نیست، بلکه نمادی از «مداخله رحمت الهی» در لحظه به اوج رسیدن بندگی انسان است. هنرمند با ظرافت، تضاد میان «چاقوی مادی» و «پیام آسمانی» را به گونه‌ای حل کرده که مخاطب، به جای حس اضطراب، با تمام وجود غلبه صلح، آرامش و پاداش الهی را بر سختیِ آزمون درک می‌کند.
در واقع، بدرالسماء با استفاده از رنگ‌های درخشان و خطوط نرم در ترسیم فرشتگان، این پیام را منتقل می‌کند که پایانِ تسلیم در برابر حق، نه نیستی و نابودی، بلکه رسیدن به مقام رضا و برخورداری از فضل و رحمت بیکران خداوند است.
روایتی مستند از خواننده فولکلور گیلان؛ پنج سال همراه ناصر وحدتی بودیم مصطفی فرد کارگردان فیلم مستند «فرزند لیش» با اشاره به دلیل ساخت پرتره از ناصر وحدتی خواننده فولکلور گیلان درباره اکران این اثر صحبت کرد.
مصطفی فرد کارگردان فیلم مستند «فرزند لیش» که این روزها اکران آنلاین شده است، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره شرایط اکران این فیلم عنوان کرد: اکران این فیلم در گروه «هنر و تجربه» مصادف با ایام جنگ شد و متأسفانه امکان برگزاری اکران موفقی نداشتیم. «فرزند لیش» اکنون در پلتفرم «هاشور» به صورت آنلاین در دسترس است. برخی از دوستان و آشنایان که فیلم را تماشا کرده‌اند، نظرات مثبتی ابراز کردند که برای ما ارزشمند بود. اگر این مستند در شرایط عادی اکران می‌شد، بی‌گمان اتفاقات مطلوبی برای آن رقم می‌خورد.
وی افزود: تمایل داشتیم که مراسم رونمایی «فرزند لیش» در استان گیلان برگزار شود تا مخاطبان آن استان این اثر را مشاهده کنند؛ همچنان پیگیر تحقق این ایده هستیم.
این مستندساز درباره انگیزه ساخت مستند پرتره درباره ناصر وحدتی توضیح داد: در تمام استان‌ها، شخصیت‌ها و چهره‌های ماندگاری حضور دارند و ناصر وحدتی نیز یکی از چهره‌های ماندگار استان گیلان است. وحدتی سال‌ها در حوزه تولید و پژوهش موسیقی فولک فعالیت داشته و با سبک و شمایل جدید و زیبایی وارد موسیقی فولکلور گیلان شده است. اکنون بسیاری از آثار او توسط خوانندگان جوان دیگر در داخل و خارج از استان بازخوانی می‌شود.
این کارگردان اظهار کرد: نکته قابل توجه اینکه ناصر وحدتی، برخلاف بسیاری از افراد، موسیقی را به صورت تجربی و پس از دوران بازنشستگی آغاز کرد. البته او کارهای تحقیقاتی موسیقی فولک را دنبال می‌کرد اما موسیقی حرفه‌ای را بعد از بازنشستگی نزد استاد هادی حمیدی فراگرفت. ما در این مستند با استاد هادی حمیدی نیز گفتگو کرده‌ایم.
وی تأکید کرد: استاد وحدتی به دلیل شمایل و نوع اجرای زنده، مخاطبان خاصی دارد و مردم با او ارتباط برقرار می‌کنند؛ به همین دلیل، ما زودتر وارد مرحله تولید این مستند شدیم. هماهنگی‌هایی با خود او انجام دادیم و او نیز از ساخت این مستند رضایت داشت و بسیار با ما همکاری کرد. هدف اصلی فیلم، تمرکز بر محور موسیقی در زندگی ناصر وحدتی بوده و در کنار آن به برخی جنبه‌های دیگر فعالیت‌های او نیز پرداخته شده است.
فرد درباره زمان تولید این فیلم گفت: پیش‌تولید را اواسط سال ۱۳۹۶ آغاز کردیم و اواخر همان سال تولید را شروع کردیم. تولید این فیلم به دلیل تعدد کنسرت‌های آقای ناصر وحدتی و سفرهای مکرر او به خارج از کشور برای اجرا، پنج سال به طول انجامید. همچنین با دوستان و همکاران هنرمند او مصاحبه کردیم. تدوین اثر نزدیک به یک سال زمان برد، زیرا ۲ نسخه تدوین شد؛ یکی بسیار بلند بود و دیگری کوتاه‌تر شد تا برای مخاطب عام جذاب‌تر و خوش‌ریتم‌تر باشد.
وی در پایان درباره پروژه جدید خود عنوان کرد: اکنون در حال تولید مستندی اجتماعی به نام «دوستان» هستیم. موضوع این مستند، شخصیتی است که با کودکان توان‌خواه به اجرای تئاتر می‌پردازد. این اثر در نیمه پایانی فیلمبرداری قرار دارد. امیدواریم این مستند برای جشنواره «سینماحقیقت» آماده شود، اما کیفیت و تدوین آن را فدای سرعت نخواهیم کرد. این کودکان توان‌خواه در استان گیلان سکونت دارند و حدود ۲۰ سال است که به اجرای تئاتر مشغول هستند.
در این مستند پرتره چهره‌هایی همچون پرویز فکر آزاد، آرش عشقی، صابر غلامی‌پور، مجید پتکی، بیژن رحمتی لرد و سید هاشم موسوی حضور دارند و درباره زندگی شخصی و هنری ناصر وحدتی و اثرگذاری آثار او بر فرهنگ فولکلور صحبت کرده‌اند.
دیگر عوامل این مستند عبارتند از تصویربرداران: مصطفی فرد، مهدی پژمان، ایمان غلام‌رضاپور، شهراد شهواره، صدابردار: مهدی ذوقی، تدوین و صداگذاری: آرمان حاجتی، علیرضا دریادل و با حضور ناصر وحدتی.
تصویرگری با هوش مصنوعی در قاب «لوح علوی»؛ دلیل مغفول ماندن غدیر چیست؟ دبیر بخش لوح علوی «روایت علوی»، نبود ارتباط موثر میان محققان و هنرمندان را دلیل نادیده گرفتن بخش‌هایی از تاریخ اسلام در هنر تجسمی دانست و بیان کرد که این جشنواره درصدد پر کردن این خلأ است.
محمدمهدی میرزایی دبیر بخش لوح علوی تجسمی و نگارگری جشنواره «روایت علوی» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره این جشنواره بیان کرد: خوشبختانه کلمه لوح مدتی است که در فرهنگ ایرانی اسلامی مستعمل شده است، به همین دلیل هم ما برای انتخاب این بخش از آن استفاده کردیم. واژگانی در عرصه تصویرگری، نقاشی و نگارگری که الان آنها را تفکیک می‌کنیم واژگانی متأخر هستند.
وی گفت: در سده های اولیه اسلام سبک‌های مختلف نقاشی وارد تمدن اسلامی شد، سبک و سیاق نگارگری چینی (مینیاتور) آمد، سبک‌های مختلف هرات، اصفهان، تبریز و … در نقاشی آمدند. تصویرگری و عناوین آن در ابتدا آن‌قدر قابل تفکیک نبودند ولی به منظور اینکه ما در جشنواره بخش های مختلف داشته باشیم، به صورت تفکیک شده آنها را مطرح کردیم.
میرزایی توضیح داد: در این جشنواره بخش حرفه‌ای نگارگری فیزیکی با پارچه و رنگ و … داریم، عنوان دوم تصویرگری دیجیتال است که از سبک‌های سنتی الهام می‌گیرد ولی تکنیک اجرا دیجیتال است. بخش سوم هم ممکن است برای هنرمندان چالش برانگیز باشد؛ تصویرگری با هوش مصنوعی که البته صرف خروجی هوش مصنوعی کافی نیست، هنرمند می‌تواند از هوش مصنوعی کمک بگیرد.
وی با اشاره به اینکه جشنواره بخش کودک و نوجوان هم دارد که تا سن ۱۴ سال برای نقاشی کودک در نظر گرفته شده است، بیان کرد: ما برای مسابقه ۱۲ متن اصلی در نظر گرفتیم که مخاطبان می توانند با وفاداری به آن وقایع را تصویر کنند.
دبیر بخش لوح علوی جشنواره «روایت علوی» درباره ضرورت استفاده از ابزار هنر برای روایت علوی گفت: ما در نقاشی‌های دوره های مختلف تاریخی وقایع متفاوتی را به تصویر کشیدیم اما برخی از این وقایع مرتبط با واقعه غدیر و حواشی قبل و بعد از آن مغفول مانده‌اند که می‌توان گفت در این راستا ارتباط بین مورخان، محققان و هنرمندان درست شکل نگرفته است.
میرزایی در پایان عنوان کرد: بنابراین ما تلاش داریم، تسلط بر روایت را که در تاریخ واقعه غدیر مولا علی (ع) وجود دارد به هنرمندان معرفی کنیم. بنابراین هنرمندان می‌توانند از همه سبک ها در تصویرگری این ۱۲ متن استفاده کنند.
نخستین جشنواره «روایت علوی» با هدف ترویج جریان هنر شیعی انقلابی با محوریت فضائل امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در قالب‌های هنری برگزار می‌شود.
اعلام جزئیات جشنواره «روایت علوی»؛ هنرمندان میدان مورد توجه هستند نشست خبری دست اندرکاران اولین جشنواره ملی «روایت علوی» با تشریح اهداف و موضوعات این رویداد فرهنگی هنری در سالن جلسات شورای هماهنگی سازمان تبلیغات اسلامی برگزار شد.
به گزارش خبرنگار مهر، دست اندرکاران اولین جشنواره ملی «روایت علوی» با برگزاری یک نشست رسانه ای که روز سه شنبه پنجم خرداد در سالن جلسات شورای هماهنگی سازمان تبلیغات اسلامی برگزار شد، جزئیات بخش های مختلف این رویداد را تشریح کردند.
نخستین جشنواره «روایت علوی» با هدف ترویج جریان هنر شیعی – انقلابی با محوریت فضائل امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در قالب‌های هنری برگزار می‌شود.
این جشنواره می‌کوشد با بهره‌گیری از ظرفیت روایتگران، شاعران و تصویرگران، براساس متون پژوهشی ارائه شده در بخش محتوی جشنواره، جلوه‌هایی از سیره، شخصیت و آموزه‌های علوی را در قالب‌های مختلف به مخاطبان عرضه کند.
در ابتدای نشست حجت الاسلام والمسلمین سید محمدجواد جلالی دبیر اولین جشنواره «روایت علوی» درباره جزئیات این رویداد توضیح داد: محور اصلی این جشنواره بازآفرینی نقش هنر امامت در امروز جامعه است. این جشنواره یک ساز و کار فرهنگی در مساله امامت است که تعریف کردن این مفاهیم تمدنی در ایران امروز جزو محورهای اصلی است. ما در صدد تشکیل هنر شیعی انقلابی هستیم که بتواند بر اساس یک ساز و کار پایا با رکن تحقیق، فضایی را ایجاد کند که روند منسجمی در توسعه هنر شیعی داشته باشد.
وی افزود: ما برای اینکه هنر کارآمد را در کنار هنر دینی قرار دهیم تا تزیینی نباشد تلاش داریم تا به واسطه این رویداد در به روز رسانی و کارآمدی هنر شیعی، فضای موثری را خلق کنیم. اصلا به همین جهت نام جشنواره «روایت علوی» است که بتوانیم برای بخش های مرتبط با حکمت و معارف چارچوبی را تعیین کنیم. حتی ما تا دوره پانزدهم این رویداد کار تحقیقی انجام دادیم تا از این دوره جشنواره به بعد که به عنوان رویداد اول با محوریت غدیر انقلاب پیش روی مخاطبان قرار می گیرد هر دوره با یک عنوان کار را پیش ببریم.
دبیر اولین جشنواره «روایت علوی» ضمن اعلام جزئیات بخش های مختلف این رویداد که در خبرهای پیشین به آن اشاره شده بود، تصریح کرد: تلاش ما این است تا این جشنواره به کمتر شنیده ها بپردازد. ما آمدیم در طول تاریخ تشیع زمانی را که روایت هنری کمتری در دسترس است، انتخاب کردیم تا از این جای خالی اثر تولید شود. امیدوارم این طراحی افق روشنی را برای هنر دینی فراهم سازد موضوعی که برای بنده و همکارانم بسیار اهمیت دارد.
وی درباره دیگر جزئیات این رویداد بیان کرد: در دوره اول سه بخش هنر «نقل و پرده خوانی»، «شعر و ادبیات» و «لوح و نگارگری» مورد توجه است. مهم ترین نکته در این سه بخش توجه به اصالت تاریخی در بخش اول و در بخش دوم روزآمدی است که آثار با عنوان غدیر انقلاب مورد ارزیابی قرار می گیرند. در این چارچوب توجه به هوش مصنوعی هم جزو اولویت هایی است که برای ما حائز اهمیت است. نحوه حضور هنرمندان در این بخش ها هم مشتمل بر شرکت هنرمندان گروه های سنی مختلف و طلاب است که این مسیر می تواند دربرگیرنده قابلیت های فراوانی باشد.
جلالی در پایان با قدردانی از مجموعه‌های مشارکت کننده در برگزاری جشنواره «روایت علوی» تصریح کرد: این جشنواره را می‌توان جشنواره «میدان و خیابان» هم نامید چرا که ما سعی کردیم آثار هنرمندان را در میان کف خیابان و میدان مورد توجه قرار دهیم. در این چارچوب آثار هنرمندان بخش های مختلف جشنواره در حوزه اجرای خیابانی هم مورد توجه است. در این میان شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی واقعا همراهی ویژه ای داشته و در همه استان‌ها حضور فعالی خواهند داشت. به هر حال افق ما زمینه سازی برای حضور هنرمندان حوزه هنر شیعی از کشورهای دیگر است که امیدوارم از جشنواره سوم به بعد شاهد این اتفاق با هدف تبیین هنر امامت باشیم.
از بوم حسن روح‌الامین تا «اتاق وضعیت هنر»/ وقتی میدان، آتلیه نقاشی شد حمیدرضا جعفری مدیر ارتباطات و رسانه موسسه فرهنگی هنری «نام» درباره رویداد «نقش میان میدان» توضیح داد و تاکید کرد که این رویداد، تجربه‌ای نو در پیوند نقاشی زنده و فضای شهری است.
به گزارش خبرنگار مهر، در روزهایی که اضطراب و التهاب در دل خیابان‌ها موج می‌زد و کوچه پس‌کوچه‌ها روایت‌گر جنگ بودند، جمعی از هنرمندان تصمیم گرفتند بوم‌های نقاشی را از فضای بسته گالری‌ها بیرون بیاورند و درست وسط میدان، میان رفت‌وآمد مردم و هیاهوی شهر، دست به خلق اثر بزنند؛ تجربه‌ای که تلاش می‌کند هنر را دوباره به متن جامعه برگرداند و نسبت تازه‌ای میان هنرمند، مردم و لحظه‌های تاریخی برقرار کند.
حمیدرضا جعفری مدیر ارتباطات و رسانه مؤسسه فرهنگی هنری «نام» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره این رویکرد بیان کرد: هنر انقلاب اسلامی زمانی معنایی متعالی‌تر پیدا می‌کند که از قاب‌های بسته و سالن‌های محدود بیرون بیاید و خودش را در دل مردم و خیابان تعریف کند؛ جایی میان هیاهوی شهر، کنار جمعیتی که زندگی واقعی در آن جریان دارد. همین نگاه، نقطه آغاز شکل‌گیری رویدادی شد که حالا با عنوان «نقش میان میدان» شناخته می‌شود که تاکنون ۲ هنرمند سرشناس کشور یعنی حسن روح‌الامین و سیدمحمدرضا میری به نقاشی در میدان پرداختند.
از کارگاه «رهبر شهید» تا آوردن ایده هنر به میدان
وی در توضیح بیشتر گفت: این رویداد یک مسیر مشترک را برای رشد و کسب هویت و توفیق طی کرده است. ایده «هنر باید خودش را در میدان نشان دهد» حین جنگ در حوزه هنری پررنگ بود تا اینکه حسن روح‌الامین تصمیم گرفت در تجمع مردم، نقاشی را به صورت زنده خلق کند و با اشتیاق و همراهی حوزه هنری مواجه و «نقش میان میدان» متولد شد.
جعفری عنوان کرد: حدود یک هفته بعد از شهادت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای (ره)، در حمله ناجوانمردانه آمریکایی صهیونی، حوزه هنری کارگاه خلق اثر تجسمی با عنوان «رهبر شهید» را برگزار کرد؛ رویدادی برای خلق آثار هنری با حضور تعدادی از هنرمندان نقاش. همان برنامه به نوعی نخستین کنش جدی جامعه هنری در میدان بعد از شهادت آقا بود که به برکت حضور هنرمندان، بسیار خوب دیده شد.
به گفته وی، همان تجربه باعث شد یک ایده مهم در ذهن مجموعه تجسمی حوزه هنری تقویت شود؛ اینکه هنر انقلاب اسلامی اساسا هنری مردمی است و باید در کنار مردم تعریف شود.
جعفری تأکید کرد: هنر محفلی به کار جامعه در حال تکاپو و در حال انقلاب و در حال فریاد نمی‌آید. ذات هنر انقلاب اسلامی بر پایه مردم بنا شده و مردم، روح این هنر هستند. به همین دلیل، در روزهای جنگ و بحران، حوزه هنری تصمیم می‌گیرد «اتاق وضعیت هنر» را تشکیل دهد؛ فضایی برای رصد و جمع‌آوری همه آثاری که در آن روزها در رشته‌های مختلف تولید می‌شد از شعر و شعار و موسیقی گرفته تا نقاشی و هنرهای نمایشی. هدف از چنین اتاقی، بررسی نسبت هنر با جنگ و بعثت عمومی است.
وی گفت: در همان ایام، هنرمندان زیادی به شکل خودجوش وارد میدان شده بودند و به خلق اثر می‌پرداختند و بعضی دیگر کنار مردم و شبیه مردم در میادین حضور داشتند. همین حضور، معنای تازه‌ای به هنر داده بود و در واقع، این بعثتی که جنبه عمومی پیدا کرده، فراتر از مرز هنرمند و غیرهنرمند رفته و این هنرمند است که خودش را در کنار مردم بازتعریف می‌کند.
میدان تجریش، جایی که نقاشی در برابر چشم مردم جان گرفت
جعفری توضیح داد: حدود ۲۰ اردیبهشت بود که ایده حضور حسن روح‌الامین و اجرای زنده نقاشی در میدان تجریش مطرح و مقدمات اجرای آن توسط مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری تمهید شد. انتخاب فضا برای اجرای اول با حسن روح‌الامین بود و این انتخاب کاملا آگاهانه صورت گرفت؛ فضا به معنای سرسبزی و در مجاورت امامزاده صالح (ع) بودن و حضور گسترده مردم، بستری معنوی و مردمی برای خلق یک اثر فاخر هنری شد. عنوان «نقش میان میدان» را که برای این رویداد انتخاب شده بود، با اهالی ادبیات مطرح و ویرایش طرح کردم و قرار شد با شعار «نقشی چنین میانه میدانم آرزوست» همراه شود. از واژه «میدان» استفاده شد تا تأکید شود میدان همچنان معنا دارد و حضور هنر در میان مردم، یک امر جدی و اصیل، نه یک حرکت نمایشی یا سطحی است.
وی عنوان کرد: از آنجایی که این احتمال را می‌دادیم که این اتفاق ادامه‌دار باشد و بقیه هنرمندان هم بتوانند از آن استفاده کنند، نمی‌خواستیم این اتفاق محدود به نقاشی باشد. هر هنرمندی می‌تواند نقش خودش را در میدان ایفا کند؛ چه در موسیقی، چه در تئاتر، چه در گرافیک و چه در نقاشی.
مدیر ارتباطات و رسانه موسسه فرهنگی هنری نام تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این حرکت، شکستن فاصله میان هنرمند و مردم بود. هنر انقلاب اسلامی نمی‌خواسته و نمی‌خواهد فقط برای جمع‌های محدود و خاص باشد. هنرمند انقلاب اسلامی از اول انقلاب وسط میدان آمده، برای مردم کار می‌کند و از مواجهه با نگاه‌ها، نقدها و واکنش‌های مردم نمی‌ترسد؛ چون اساسا خودش را متعلق به مردم می‌داند.
وی در ادامه یادآور شد: همین نگاه باعث شد رسانه هم بخش مهمی از پروژه باشد. برای ثبت و انتشار این تجربه، طراحی رسانه‌ای مفصلی انجام شد؛ از پوشش زنده گرفته تا انتشار گسترده تصاویر و ویدئوها در فضای مجازی. مجموع بازدیدهای محتوای تولیدشده درباره «نقش میان میدان» به حدود یک میلیون نفر رسیده است اما هدف فقط دیده شدن یک تابلو نبود؛ بلکه هدف این بود مخاطبی که شاید هیچ ارتباطی با فضای انقلابی یا مذهبی ندارد، دست‌کم جذب فرآیند خلق نقاشی شود؛ اینکه ببیند چگونه یک اثر هنری، آرام‌آرام و مقابل چشمانش شکل می‌گیرد، یک خاصیت مهم دارد و آن اینکه ما به گسترش سواد و ذوق هنری عمومی هم کمک کرده‌ایم.
ثبت یک لحظه تاریخی روی بوم
جعفری بیان کرد: در نخستین اجرای «نقش میان میدان»، حسن روح‌الامین در میدان تجریش شروع به خلق اثر کرد؛ اثری که حتی از قبل، طرح خاصی برای آن مشخصی نشده بود. حسن روح‌الامین گفته بود که این اثر باید در خود میدان متولد شود. تمام شخصیت‌هایی که در تابلو حضور داشتند، واقعی بودند؛ از آدم‌های حاضر در جمعیت گرفته تا جزئیات صحنه. آن نقاشی در واقع، ثبت یک لحظه تاریخی بود؛ لحظه‌ای که با قلمو روی بوم ماندگار شد.
وی ادامه داد: پس از آن، اجرای دوم با حضور سیدمحمدرضا میری هنرمند مشهدی برگزار شد؛ این اجرا نیز بار دیگر در میدان تجریش و در برابر دیدگان مردم به نمایش درآمد. میری، حدود چهار ساعت مداوم پای بوم ایستاد و در میان ازدحام، سروصدا، مصاحبه‌های پی‌درپی و رفت‌وآمد مردم به خلق اثر پرداخت؛ کاری که معمولا برای بسیاری از هنرمندان دشوار است، چرا که خلق یک اثر هنری به تمرکز و سکوت نیاز دارد.
جعفری عنوان کرد: همین موضوع نشان می‌دهد هنرمندان انقلاب اسلامی از فضای آرام و بسته فاصله گرفته و وارد جریان زندگی مردم شده اند. تابلوی دوم با عنوان «شب‌های ایران» تصویری از نقشه ایران بود؛ با پرچم‌هایی که به سمت نور حرکت می‌کردند.
«نقش میان میدان» تنها نقاشی نیست؛ یک ایده تمدنی است
وی همچنین توضیح داد: «نقش میان میدان» صرفا یک پروژه هنری نیست، بلکه تلاشی برای بازتعریف نسبتِ هنر و جامعه است؛ اینکه هنر بتواند زنده، پویا و در متن زندگی مردم حضور داشته باشد. حتی در فضای بین‌المللی هم این اتفاق بازتاب داشته است به عنوان مثال، یکی از کاربران لبنانی تصویری از این رویداد را منتشر کرده و نوشته بود: «در ایران چه خبر است؟» در واقع، این حرکت، شگفتی غیر ایرانیان را از وضعیت فعلی ایران در شرایط جنگی کشور به دنبال داشته است.
جعفری در پایان گفت: همین واکنش‌ها نشان می‌دهد که حضور هنرمند در دل میدان و خلق اثر در شرایط بحرانی، یک اتفاق تمدنی و تاریخی، چیزی فراتر از یک نقاشی ساده است.
وقتی همه پای کار وطن هستند؛ کدام خوانندگان در میدان خواندند؟ تعدادی از خوانندگان فعال عرصه موسیقی به واسطه محصولاتی که از سوی مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی پیش روی مخاطبان قرار داده اند، در میادین شهری نیز حضور فعالی داشتند.
دریافت 13 MB به گزارش خبرنگار مهر، مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی که به عنوان یکی از مجموعه های مرتبط با تولید آثار ملی میهنی از شروع جنگ تحمیلی رمضان تاکنون محصولات متعددی را با مضامین مختلف پیش روی مخاطبان قرار داده، در ایامی که ملت ایران طی هشتاد روز گذشته حضور چشمگیری در خیابان ها و میدان ها داشتند، تلاش کرده تا به واسطه همراهی تعدادی از خوانندگان فعال موسیقی اجراهای زنده ای را نیز در موکب های مستقر در خیابان ها پیش روی مخاطبان قرار دهند.
در این چارچوب حاج صادق آهنگران، امیر حقیقت، سیدرضا موسوی، صادق شیخ زاده، سید محسن حسینی، غلامرضا صنعتگر از جمله هنرمندانی بودند که در روزهای گذشته به واسطه آثاری که از سوی مرکز موسیقی حوزه هنری در حوزه جنگ رمضان تولید کردند، در میادین و خیابان های مختلف نیز به اجرای برنامه پرداختند.
احمد رمضی سرپرست مرکز موسیقی حوزه هنری پیش از این درباره رویکرد متفاوت فعالیت های این مجموعه طی ایام جنگ گفت: امسال تلاش کردیم دوشادوش مردم و در کنار آنها، در میادین مختلف شهر حضور داشته باشیم. در تهران، هنرمندان حوزه‌های مختلف از جمله شعر، نمایش و موسیقی مشغول اجرا بودند و هستند. در این چارچوب قطعاتی هم تولید شده که متناسب با شرایط و نیاز جامعه بوده و این آثار در میادین، در فضایی همراه با اتحاد و همبستگی ملی و اعتقادی اجرا شدند. خوشبختانه اقبال عمومی هم بسیار زیاد بوده و مردم ارتباط خوبی با این برنامه‌ها برقرار کرده‌اند. این اجراها به‌صورت مستقیم و بی‌واسطه، یعنی چشم در چشم و نفس به نفس با مخاطب شکل می‌گیرد و همین موضوع تأثیرگذاری آن را بیشتر کرده است.
مدیر مرکز موسیقی حوزه هنری همچنین با اشاره به بخشی از تولیدات این مرکز که در این ایام اجرا می‌شوند، گفت: آثاری که پیش‌تر برای مناسبت‌های مختلف، از جمله حوادث تلخ و موضوعات ملی و مذهبی تولید شده بودند، در این برنامه‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌اند و در فضای میدانی اجرا می‌شوند. به هر حال این مدل حضور در میادین و کار در کف خیابان، تجربه‌ای بسیار ارزشمند و پرشور بوده و بازخوردهای بسیار خوبی هم دریافت کرده‌ایم.
بر این اساس «ما لشگر صاحب زمان» با خوانندگی صادق آهنگران، «منفی ۲۵» با صدای مُجال، «تقدیر ما» با صدای امیر حقیقت، «زنگ پرواز» با صدای غلامرضا صنعتگر، «می جنگیم» با صدای اسد رخت، از جمله محصولاتی است که طی روزهای گذشته از سوی مرکز موسیقی حوزه هنری به مناسبت جنگ تحمیلی رمضان در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.
نمایش «راش» در نخستین برنامه «سینما جنگ» موزه هنرهای معاصر تهران در نخستین رویداد «سینما جنگ»، مستند «راش» در موزه هنرهای معاصر تهران به نمایش درمی‌آید.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی موزه هنرهای معاصر تهران، سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، رویداد «سینما جنگ» را برگزار می‌کند. در نخستین برنامه از این رویداد، فیلم مستند «راش» به کارگردانی نیما مهدیان به نمایش درمی آید.
این مستند که محصول سال ۱۴۰۴ است، موفق به دریافت تندیس و دیپلم افتخار بهترین فیلم بلند بخش ایران (جنگ) از نوزدهمین جشنواره فیلم «سینماحقیقت» شده است.
فیلم «راش» امروز ۴ خرداد ساعت ۱۶ در سالن سینماتک نمایش داده می‌شود و پس از آن، جلسه نقد و بررسی با حضور کارگردان برگزار خواهد شد.
علاقه مندان برای تماشای این فیلم می توانند به نشانی خیابان کارگر شمالی، جنب پارک لاله، موزه هنرهای معاصر تهران، سالن سینما تک مراجعه کنند.
حضور برای عموم آزاد و رایگان است.
یادبود شهدای مدرسه میناب در خانه هنرمندان؛ یک هفته حضور و غیاب شوید! مراسم یادبود شهدای مدرسه میناب با همکاری خانه سینما، خانه تئاتر و خانه موسیقی از روز چهارم خرداد در خانه هنرمندان ایران برگزار می‌شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، مراسم یادبود شهدای مدرسه میناب با عنوان «حضور غیاب» با همکاری خانه سینما، خانه تئاتر و خانه موسیقی از امشب دوشنبه چهارم خرداد به مدت یک هفته هر شب از ساعت ۱۹:۳۰ در محوطه باز خانه هنرمندان برگزار می‌شود.
اجرای قطعات موسیقی، پرفورمنس، نمایش خیابانی توسط هنرمندان شناخته شده از جمله برنامه‌هایی است که هر شب در محوطه باز خانه هنرمندان اجرا خواهد شد.
این برنامه با همکاری خانه هنرمندان، شهرداری منطقه شش، با حمایت اتاق بازرگانی صنایع، معادن و کشاورزی ایران به اجرا در می‌آید.
بررسی نقش هنر در جنگ رمضان توسط شورای هنر یکصد و بیست و پنجمین جلسه شورای هنر با حضور سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و اعضای این شورا برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری مهر، در یکصد و بیست و پنجمین جلسه شورای هنر که صبح امروز ۴ خرداد با حضور سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و اعضای این شورا برگزار شد، موضوع نقش هنر در بحران‌ها و افزایش تاب آوری جامعه بررسی شد.
در این جلسه گزارش سیاستیِ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات با موضوع هنر و تاب‌آوری اجتماعی در شرایط بحران که در آن به نقش هنر در عبور جامعه ایران از فشارهای اجتماعی با تمرکز بر جنگ رمضان پرداخته شده، ارائه شد و اعضای شورا در این موضوع هم‌فکری کردند.
سیدعباس صالحی در این جلسه بر ضرورت ایجاد یک سامانه یا پلتفرم برای ثبت و تجمیع آثار و تولیدات فرهنگی و هنری با موضوع جنگ رمضان تاکید کرد و خواستار رتبه‌بندی محصولات و تولیدات هنری تولید شده در این ایام شد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: باید طوری برنامه‌ریزی و هماهنگ کنیم که تولیدات هنری با موضوع مقاومت به اشکال مختلف به دست مخاطبان برسد و انتشار آثار، در رسانه‌های رسمی و فضای مجازی به حد کفایت صورت بگیرد.
وی از پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت ارشاد و دبیرخانه شورای هنر خواستار تهیه طرحی در باره شکل‌گیری سامانه برای بررسی در جلسات بعدی شد و تصریح کرد: همه ظرفیت‌های موجود در کشور به کار گرفته شود.
صالحی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به اهمیت پیمایش‌های پایه، گفت: یکی از مهم‌ترین نیازهای فعلی شورای هنر وجود داده‌های دقیق و جامعی است که بتوان از آن استفاده کرد و در ادامه با تحلیل و فراتحلیل داده‌ها، بتوانیم بین نتایج پیمایش‌ها و فضای واقعی در عمل ارتباط بهتر و بیشتری برقرار کنیم.
ضرورت توجه به چارچوب‌های نظریه تاب‌آوری، دقت در مفهوم تاب‌آوری و ابعاد مختلف آن، ضرورت تعیینِ شفاف نهاد مسئول و مجری سیاست‌ها و هماهنگی‌ها، جایگاه بالای چارچوب نظری در مطالعات، تمرکز بر آرشیو و مستندسازی آثار و تولیدات، ضرورت توجه به نقش دولت و سمن‌ها در موضوع تاب آوری و حمایت از هنرمندان مستقل و سمن‌ها، شناسایی راهکارهای جذب و تاثیرگذاری بر جامعه مخاطبان، توجه به اهمیت رهبری هنر و نگاه پیشینی و نه نگاه های پسینی و استفاده درمانی از هنر به عنوان بخشی از سیاست‌های تاب‌آوری و سلامت روان و حمایت از تولیدات هنری مرتبط با تجربیات اجتماعی، گسترش فضاهای فرهنگی محلی در سطح شهرهای بزرگ، استفاده از رسانه ها دیجیتال برای فراگیری محتواهای تولید شده، مستندسازی بحران برای ایجاد حافظه جمعی در بحران‌ها، توجه به هنر در برنامه های آموزشی و توسعه نظام سلامت روان و ضرورت تولید آثار سینمایی به عنوان آثاری که ماندگار می شوند، در کنار توجه به هنرهای دیجیتال و تولیدات هنری کوتاه و مختص فضای مجازی از جمله موضوعاتی بود که اعضای شورا در مورد آنها تبادل نظر کردند.
در این جلسه همچنین مدیرعامل موسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی گزارشی از فعالیت‌های فرهنگی و تولیدات هنری این موسسه در ایام جنگ رمضان ارائه کرد و پس از آن گزارشی از برنامه های هنری جهاد دانشگاهی هنر با موضوع جنگ رمضان ارائه شد و قرار شد فعالیت سایر مراکز و سازمان های هنری در این زمینه نیز توسط دبیرخانه شورا گردآوری شود.
یکی از هنرمندان پیشکسوت موسیقی نواحی منطقه بلوچستان روز جمعه اول خرداد براثر عارضه قلبی در سن شصت و هشت سالگی دار فانی را وداع گفت.
